De donuteconomie - voor een holistische toekomst

Op maandag 13 november 2023 vond de eerste Global Donut Day plaats. Wereldwijd, van Melbourne tot Mumbai, van Peking tot Rio, werden donut-festivals georganiseerd om de donuteconomie onder de aandacht te brengen. Zo ook in Amsterdam.

Donut-festival?

De donuteconomie is een revolutionair economisch model dat ontwikkeld is door de Britse econoom Kate Raworth. Haar kernboodschap: ‘Wacht niet op economische groei om ongelijkheid te verminderen - want dat zal het niet doen. In plaats daarvan, creëer een economie die van nature distributief en circulair is.’ 

Kate Raworth daagt ons uit om met een kritische blik te kijken naar hoe we welvaart en vooruitgang meten. Onze huidige opvattingen zijn onder andere gestoeld op economische modellen uit de vorige eeuw, waarin een lineaire groei van het bruto binnenlands product (BBP) wordt gezien als uitgangspunt voor economisch succes. Raworth zag al op jonge leeftijd de valkuil van deze theorie: oneindige groei valt niet te rijmen met de eindigheid van de hulpbronnen van onze planeet.

Kate Raworth schetst een toekomst waarin niet groei, maar een rechtvaardige samenleving de maatstaf is voor succes. In haar visie ligt de prioriteit bij welzijn, inclusie en goede levenskwaliteit, waaronder toegang voor iedereen tot voedsel, water, gezondheidszorg, onderwijs en sociale rechtvaardigheid.

Planetaire grenzen

Even belangrijk daarbij is het respecteren van de grenzen van de planeet. In de donuteconomie is duurzaamheid onlosmakelijk verbonden met sociale waarden. Schone lucht en water, gezonde bossen en biodiversiteit zijn nodig voor het welzijn van ieder mens op aarde.

Raworths model ziet eruit als een donut, waarbij de buitenrand de planetaire grenzen vertegenwoordigt – het ecologische plafond - en de binnenste cirkel de minimale vereisten voor een goede levenskwaliteit – het sociale fundament. Het doel van Raworth’s donuteconomie is om de ideale balans te vinden tussen het sociale fundament en het ecologische plafond. Deze verschuiving van lineaire groei naar circulair evenwicht is de sleutel tot het bereiken van duurzame en rechtvaardige ontwikkeling.

Donut pionier Amsterdam

Amsterdam is een pionier geworden in het aannemen van de principes van de donuteconomie. In april 2020, op het dieptepunt van de coronapandemie, zorgde de gemeente van Amsterdam voor nieuwe hoop over de hele wereld met haar aankondiging de donut te omarmen als middel om het sociale en economische herstel van de stad te bevorderen.

De gemeente gebruikt inmiddels het donutmodel om beleidsvorming te sturen en ervoor te zorgen dat stedelijke ontwikkeling in lijn is met sociale en milieudoelen. De binnenste cirkel van de donut komt overeen met de inspanningen van Amsterdam om betaalbare woningen, goede gezondheidszorg, onderwijs en sociale diensten aan al haar inwoners te bieden.

Aan de buitenrand legt de stad de nadruk op initiatieven voor duurzame stadsplanning, recycling, het verminderen van afval, de bevordering van hernieuwbare energie en maatregelen om de uitstoot van CO2 te verminderen. Op deze manier streeft de stad ernaar om binnen de planetaire grenzen te opereren.

Wereldwijd initiatieven tot verbinding

In december 2019 werd de Amsterdam Donut Coalitie opgericht met het doel om alle projecten, initiatieven en mensen uit de regio die enthousiast zijn over de donuteconomie zichtbaar te maken en met elkaar te verbinden. Dergelijke initiatieven bestaan nu ook in Groot-Brittannië, Duitsland, Denemarken, Ierland, Spanje, Maleisië, Barbados, Australië en de VS.

‘We brengen Amsterdam zo snel mogelijk ‘in de donut’ door de samenwerking te versterken tussen pioniers in buurten en wijken, bij kennisinstellingen, bedrijven en overheden. Ons gezamenlijke doel is het stimuleren van initiatieven die bijdragen aan een bloeiende stad waarin het welzijn van mensen in balans is met het welzijn van de planeet,’ valt op hun website te lezen.

Forse uitdagingen

Hoewel de donuteconomie een inspirerende visie biedt op een zoetere toekomst voor iedereen, zijn de uitdagingen enorm. Het overwinnen van ingebedde economische systemen en het (neo)kolonialistische gedachtegoed zijn formidabele taken. Conflicten, politieke kortzichtigheid en politieke onwil zijn niet bevorderlijk voor wereldwijde samenwerking.

Aan de buitenrand zijn we inmiddels ver door het ecologische plafond geschoten op het gebied van biodiversiteit, stikstof, landbouw en klimaatverandering. Earth Overshoot Day, de dag waarop we alle grondstoffen hebben verbruikt die onze planeet in een jaar kan voortbrengen, valt elk jaar steeds vroeger. In 2023 viel die dag al op 2 augustus. Anders gezegd: de vijf resterende maanden hebben we uit de reserves van onze planeet geput.

Langs de binnenring zorgen de complexiteiten van stedelijke ontwikkeling, voedselschaarste, klimaatverandering en de daaruit voortvloeiende migratiestromen voor een gapende kloof tussen arm en rijk. Het sociale fundament waar de donuteconomie op stoelt wordt in meer of mindere mate overal op de wereld overschreden. Energie-, voedsel- en watervoorziening, zorg en onderwijs, inkomen en werk, vrede en rechtvaardigheid, politieke stem, sociale gelijkheid en gendergelijkheid, het recht op huisvesting en netwerken... op geen enkel vlak hebben we wereldwijd een rechtvaardige distributie kunnen bereiken. 

Toch biedt de donuteconomie een stukje hoop en toekomstperspectief, en daar ben ik Kate Raworth zeer dankbaar voor. Een nieuwe generatie economen [to be continued]